Calenda (łac.) to w tradycji rzymskiej pierwszy, czyli najbardziej uroczysty dzień każdego miesiąca, nazwa ta w znaczeniu pieśni nawiązującej do narodzenia Chrystusa, pojawiła się po raz pierwszy w połowie XVI w. w tabulaturze organowej Jana z Lublina.

    Najstarsze kolędy były pieśniami ludowymi, związanymi z obrzędami Nowego Roku i składaniem życzeń pomyślności, za które otrzymało się podarki. Dopiero później ich miejsce zajęły pieśni religijne o tematyce bożonarodzeniowej, w XV-XVI w. zazwyczaj tłumaczone z łaciny. Za autora pierwszej kolędy uchodzi św. Franciszek z Asyżu. Rozkwit kolęd nastąpił w XVII i XVIII w. Do dziś zachowało się kilka kolęd autorskich, np. "Bóg się rodzi" Franciszka Karpińskiego, "W żłobie leży" Piotra Skargi, "Przybieżeli do Betlejem pasterze" Jana Żabczyca czy "Mizerna, cicha, stajenka licha" Teofila Lenartowicza. Najstarszą zachowaną polską kolędą jest pieśń zaczynająca się od słów "Bądź zdrów, Królu Anielski", zapisana w 1424 r. W XVII w., kiedy franciszkanie wprowadzili zwyczaj kołysania figurki małego Jezusa, powstała znana dziś na całym świecie kolęda "Lulajże, Jezuniu" i "Gdy śliczna Panna". Z XVII wieku pochodzą także kolędy o tematyce pasterskiej - powstały wtedy "Dzisiaj w Betlejem", "Przybieżeli do Betlejem pasterze". "Wśród nocnej ciszy", która tradycyjnie rozpoczyna Pasterkę, napisana została na początku XIX w. Kolejne jej zwrotki powstawały jeszcze przez wiele lat. Zbieracze kolęd naliczyli ich kilka tysięcy, choć najczęściej śpiewa się około pięćdziesięciu. W większości krajów w kościołach kolędy śpiewa się tylko do 6 stycznia, w polskich usłyszeć je można aż do 2 lutego.