Wieczerza Wigilijna przyjęta w Polsce w wieku XVIII, stała się powszechną tradycją w wieku XX. Nabrała cech czegoś świętego, sakralnego, czego się nigdzie nie spotyka. Oto najpierw gospodynie urządzają generalne sprzątanie, mycie, czyszczenie. Po czterech rogach głównej sali umieszczało się na wsi i po dworach cztery snopy zbóż: snop pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa, aby Boże Dziecię w Nowym Roku nie skąpiło koniecznego pokarmu dla człowieka i bydła. Stół był przykryty białym obrusem, przypominającym ołtarz i pieluszki Pana, a pod nim dawało się siano dla przypomnienia sianka, na którym spoczywało Boże Dziecię. Zwyczajem było również, ze cały dzień obowiązywał post ścisły. Także w czasie wigilii dawano tylko potrawy postne, w liczbie nieparzystej, ale tak różnorodne, by były wszystkie potrawy, jakie się zwykło dawać w ciągu roku.
Ilość potraw
Według tradycji, ilość potraw wigilijnych powinna być nieparzysta. Aleksander Bruckner w słowniku etymologicznym języka polskiego podaje, ze wieczerza chłopska składała się z pięciu lub siedmiu potraw, szlachecka z dziewięciu, a u arystokracji z jedenastu. Wyjaśnienia tego wymogu były różne: 7 - jako siedem dni tygodnia, 9 - na cześć dziewięciu chórów anielskich itp. Dopuszczalna była ilość 12 potraw - na cześć dwunastu apostołów. Nieparzysta ilość potraw miała zapewnić urodzaj lub dobra prace w przyszłym roku. Potrawy powinny zawierać wszystkie płody rolne, aby obrodziły w następnym roku. Wskazane tez było skosztować wszystkich potraw, żeby nie zabrakło którejś podczas następnej wieczerzy wigilijnej.
Wieczerza wigilijna jest posiłkiem postnym, ale nasi przodkowie potrafili uczynić z tego ograniczenia prawdziwą ucztę dla podniebienia, tak, ze polski post słynął szeroko na całym świecie. W zamożnych domach szlacheckich i mieszczańskich Wigilia składała się z dwunastu dań - tylu ilu było apostołów. Dominowały dania rybne przyrządzane na różne sposoby, a zwłaszcza nie mogło zabraknąć słynnego karpia lub szczupaka w szarym sosie. Niekiedy dań rybnych było tyle, że tradycyjna liczba dwunastu potraw okazywała się niewystarczająca. Ale i na to była rada - wszystkie potrawy z ryb uważano za jedno danie!
Wigilie otwierała jedna z tradycyjnych zup wigilijnych - najczęściej barszcz czerwony z uszkami, zupa grzybowa lub rzadziej - migdałowa. Oprócz dań rybnych podawano staropolski groch z kapusta, potrawy z grzybów suszonych, kompoty z suszonych owoców a także łamańce z makiem lub pochodzącą ze wschodnich rejonów Polski słynną kutię oraz ciasta a zwłaszcza świąteczny makowiec
Wieczerza wigilijna to główny akcent kulinarny polskich świąt Bożego Narodzenia i najgłębiej przeżywane święto rodzinne. A więc co powinno znaleźć się na stole wigilijnym i świątecznym? Jak godnie uczcić ten magiczny czas, czas zadumy nad przemijaniem i trwaniem jednocześnie.
Wyprzedzając odpowiedzi na te pytania przygotowaliśmy dla Państwa zbiór przepisów na potrawy wigilijne i świąteczne.
Pierniczki drobne
Składniki:
50 dag mąki, 20 dag miodu, 20 dag cukru-pudru, 12 dag margaryny, 2 dag tłuszczu do formy, 1 jajo, 1 dag sody oczyszczonej, 1 paczka przyprawy do piernika.
Przygotowanie:
Mąkę przesiać razem z sodą na stolnicę, zrobić w niej wgłębienie, wlać miód, nożem wymieszać z częścią mąki, tak aby się nie rozlewał. Dodać przyprawy korzenne, cukier-puder, tłuszcz oraz jajko. Zagnieść ciasto jak na pierogi. Wyrabiać dokładnie tak długo, dopóki nie będzie lśniące i jednolite.
Blachę posmarować tłuszczem, oprószyć mąką. Ciasto wywałkować do grubości 0,5 centymetra. Wykrawać foremkami pierniczki w różnych kształtach, układać na blasze i piec w dobrze nagrzanym piekarniku około 10 minut.
Pierniczki przechowywać w słoju lub szczelnie zamkniętym pudle. Po kilku dniach, gdy skruszeją, są doskonałe.
Pierniczki można lukrować lukrem surowym z białek lub cukru pudru.
Lukier z cukru pudru: 30 dag cukru-pudru ucierać dodając po parę kropel soku z jednej cytryny i tyle wody aby utworzyła się odpowiednio gęsta masa, nadająca się do lukrowania.
Sernik świąteczny
Ciasto kruche: 30 dag mąki,15 dag masła, 7 dag cukru pudru, 2 żółtka.
Składniki sera: 12 dag cukru, 20 dag masła, 50 dag sera tłustego, niekwaśnego, 1/4 laski wanilii, 15 dag skórki pomarańczowej, 4 żółtka, 5 białek (piana), 1 dag mąki ziemniaczanej.
Sporządzić ciasto kruche: mąkę przesiać, posiekać z masłem, wymieszać z cukrem i zagnieść ciasto z żółtkami. Z ciasta wywałkować 2 krążki, jednym wyłożyć tortownicę, upiec na jasnozłoty kolor. Przyrządzić ser: ser przetrzeć przez sito, utrzeć masło, do masła dodać po jednym żółtku, cukier, ucierać starannie, do masy dodać ser i mąkę ziemniaczaną i ucierać 10 minut, na końcu dodać drobno pokrajaną skórkę pomarańczową i wanilię utartą, mąkę ziemniaczaną uważnie odważyć, aby jej nie włożyć za dużo, ubić białka na pianę, wymieszać z serem. Na upieczone ciasto wyłożyć ser, rozsmarować, wyrównać, przykryć drugim krążkiem z surowego ciasta, pokłuć i wstawić do dobrze ogrzanego piekarnika. Piec godzinę. Po ostygnięciu można polukrować lub posypać, dopóki gorące, cukrem i wanilią.Wigilijny kompot z suszonych owoców
Wigilijny kompot z suszonych owoców
Śliwki kalifornijskie, figi, gruszki, jabłka, morele, cukier, cytryna, czerwone wino.
Śliwki, figi i morele płuczemy, wkładamy do oddzielnych naczyń i zalewamy zimną, przegotowaną wodą. Moczymy je przez całą noc. Natomiast jabłka, gruszki można namoczyć na kilka godzin wcześniej. Owoce gotujemy oddzielnie. Śliwki tylko gotujemy z dodatkiem cukru, a figi i morele gotujemy z dodatkiem cukru, soku i skórki z cytryny przez 5 minut. Jabłka i gruszki gotujemy także z cukrem, ale przez 15 minut. Po ugotowaniu owoców, łączymy je, schładzamy i dodajemy do tego wino.
Uszka
Ciasto na pierogi: 1kg mąki, 2 jajka, trochę ciepłego mleka, 4 dkg masła, sól.
Nadzienie: 10 dkg suszonych grzybów, 1 cebula, 1 jajo, sól, pieprz.
Mąkę wymieszać z jajkiem, solą i wodą, wyrobić niezbyt twarde ciasto. Rozwałkować, pokroić w kwadraty (ok.4 x 4 cm), nakładać nadzienie. Zlepiać w trójkąty.
Grzyby namoczyć, ugotować, odcedzić, przepuścić przez maszynkę (wywar można zużyć do zupy lub sosu). Cebulę pokroić w drobną kostkę i podsmażyć na tłuszczu na złoty kolor, dodać grzyby, ostudzić. Następnie wbić do grzybów jajko i dobrze wymieszać, doprawić solą i pieprzem.
Uszka gotować we wrzącej, osolonej wodzie. Po wyjęciu układać na półmisku i polewać masłem, aby się nie posklejały.
Pierogi z kapusta i grzybami
Farsz: kapusta kiszona, suszone grzyby, masło, cebula, olej, jajo, sól, pieprz, liść, ziele.
Ciasto: mąka, sól, woda, jaja
Kapustę, jeżeli jest bardzo kwaśna wypłukać. Gotować około pół godziny w małej ilości wody z dodatkiem listka laurowego i ziela. Odcedzić i dobrze odcisnąć. Grzyby wypłukać, gotować do miękkości tj. około pół godziny. Łyżką cedzakową wyjąć grzyby z wywaru. Z wywaru można zrobić zupę grzybową. Grzyby i kapustę zemleć w maszynce. Cebulę drobno pokroić. Przesmażyć na oleju lub maśle. Dodać zmieloną kapustę z grzybami i jedno jajko. Smażyć mieszając kilka minut. Dodać pieprz i sól do smaku. Wystudzić. Dodać trzy całe jaja i dokładnie wymieszać.
Wyrabiamy ciasto. Rozwałkowujemy je i wycinamy szklanką krążki. Na każdym krążku układamy farsz, zakładamy brzegi ciasta i dociskamy. Gotowe już pierogi gotujemy we wrzącej wodzie 3 minuty.
Kapusta z grzybami3/4 kg kiszonej kapusty, garść suszonych grzybów, 1 cebula, masło, trochę mąki, cukier, kminek, suszone śliwki.
3/4 kg kiszonej kapusty (jeżeli bardzo kwaśna - lekko przepłukać) włożyć do garnka, dodać kilka suszonych grzybów wypłukanych w ciepłej wodzie . Gdy grzyby będą miękkie, wyjąć kapustę i poszatkować.
1 cebulę zeszklić na łyżce masła lub oleju, zasmażyć z 1 łyżką mąki i wymieszać z kapustą. Dodać grzyby, doprawić do smaku cukrem i kminkiem. Można dodać kilka suszonych śliwek bez pestek, namoczonych, ugotowanych i pokrojonych w paseczki. Dusić wszystko jeszcze kilka minut.
Kluski z makiem
Masa makowa: 25 dag maku, cukier lub miód, wanilia, skórka cytrynowa.
Ciasto: 30-35 dag mąki, sól, 1 jajo, 3/4 szklanki wody, 3 dag masła lub margaryny.
Mak sparzyć i trzymać na ogniu pod przykryciem tak długo, aż da się rozcierać w palcach. Odcedzić przez gęste sito, dokładnie osączyć, zemleć w maszynce z gęstą siatką. Dodać do smaku cukier lub miód, wanilię, skórkę cytrynową i ewentualnie 2-3 dag rodzynków.
Zagnieść twarde ciasto, rozwałkować, lekko przesuszyć, podsypać mąką, pokroić kluski. Ugotować we wrzącej, osolonej wodzie, odcedzić, przelać gorącą wodą, osączyć. Kluski wymieszać z masłem i makiem. Wyłożyć na ogrzany półmisek
Karp po żydowsku
1 kg oczyszczonej ryby, 1 kg cebuli,10 dag rodzynek,10 dag migdałów i orzechów.
Cebulę pokroić w talarki, zalać wodą (tak, aby przykryć cebulę) i gotować do miękkości, włożyć głowy z ryb i obgotowywać na bardzo małym ogniu (około 10-15 minut). Usunąć głowy.
Orzechy i migdały posiekać w paseczki, wrzucić do cebuli razem z rodzynkami. Wyczyszczoną rybę pokroić w dzwonka i włożyć do cebuli. Gotować na małym ogniu 10-15 minut.
Ugotowane dzwonka wyłożyć na półmisek i zalać cebulą z bakaliami. Postawić w chłodnym miejscu do stężenia.
Śledzie z jabłkami
6 filetów śledzi w oleju, 2 spore cebule, 2 łyżki cukru, 2 duże ząbki czosnku, 1 winne jabłko, łyżka octu, 1 łyżka oleju, 3 duże łyżki śmietany, sól.
Śledzie pokroić na kawałki i pokropić octem. Cebule posiekać w cieniutkie pół plasterki i wymieszać z cukrem. Obrane jabłko zetrzeć na tarce jarzynowej o dużych oczkach, czosnek rozetrzeć z niewielką ilością soli. Wymieszać śledzie z cebulą, jabłkiem, czosnkiem, łyżką oleju. Ułożyć w salaterce i polać śmietaną. Odstawić na 2-3 godziny w chłodne miejsce.
Barszcz grzybowy ciemnobrązowy
Składniki:
garść suszonych grzybów - najlepiej prawdziwków
sól
pieprz
ociupinka imbiru
Sposób przygotowania:
Suszone grzyby (oczywiście najlepsze są same kapelusze i to prawdziwków - w końcu to Wigilia) zalewam wrzątkiem i odstawiam do wystygnięcia. Należy pamiętać, że im mniejszą ilością wody zalejemy grzyby, tym barszcz będzie bardziej esencjonalny.
Gdy przestygną zaczynam gotować na wolnym ogniu ok. 1 godziny. Grzyby wyjmuję, wykorzystam je do zrobienia farszu do pierogów i grzybów smażonych w cieście. Teraz pora barszcz doprawić. Solę, dodaję świeży zmielony czarny pieprz i odrobinę imbiru. Powinien być pikantny, postny i mocno rozgrzewający.
Do barszczu podaję pierogi gotowane lub odsmażane oraz grzyby smażone w cieście.
Kutia
Specjalnie łuskaną pszenicę zalewamy wodą i gotujemy, aż będzie miękka (ok. godziny), ale nie rozgotowana. Należy uważać, żeby woda się nie wygotowała. Po ugotowaniu odcedzamy na sicie i odstawiamy do wystygnięcia.
Mak zalewamy wrzącą wodą, chwilę gotujemy, odcedzamy na sitku wyłożonym gazą i przepuszczamy przez maszynkę do mięsa z gęstym sitkiem. Dodajemy miód (nasz uważny doradca Skrzacik proponuje spadziowy), sparzone rodzynki, orzechy laskowe, sparzone, obrane, drobno pokrojone migdały, pokrojone daktyle i figi oraz ugotowaną pszenicę (nie należy dawać jej zbyt dużo). Gotową kutię wkładamy do salaterki i przed podaniem wstawiamy na kilka godzin do lodówki. Przed podaniem na stół dodajemy trochę śmietany lub jogurtu naturalnego. Kutię podajemy wraz z opłatkiem.
Uszka wigilijne z pieczarkami
Gdy nie mamy borowików,do farszu możemy użyć pieczarki.
Z 500 g. mąki, 1 żółtka, szczypty soli i obowiązkowo letniej wody wyrobić elastyczne ciasto. (Gdy użyjemy zimnej wody, ciasto będzie twarde!)
400 g pieczarek oraz 2 średnie cebule drobno posiekać i podsmażyć na oleju, na koniec dodać sól i zmielony pieprz. Gdy farsz ostygnie, dodać pełną łyżkę utartej suchej bułki( nie używać gotowej ze sklepu)i całość wymieszać.
Ciasto podzielić na 2 części(jedną częśc przykryć ściereczką, żeby nie wyschło)i rozwałkować na grubość 2 mm.Pokroić w kwadraty o boku 4 cm, nakładać farsz łyżeczką i lepić uszka.
Wrzucać delikatnie do wrzącej, osolonej wody z łyżką oleju i gdy wypłyną na wierzch, ostrożnie wyjmować.
Kobietom zapracowanym, które nie mają czasu na przygotowanie barszczu na zakwasie, polecam barszcz z kartonika marki "Hortex". Należy go dobrze podgrzać, ale nie zagotować.
Barszcz wigilijny
Sporządzić smak: do 1 1/4 l wody wrzucić pokrajane jarzyny: 3 średniej wielkości marchewki, 2 pietruszki, 1/4 selera, 1 pieczoną cebulę, 5 dkg suszonych grzybów, 2 listki bobkowe, 4 ziarnka ziela angielskiego, 2-3 ziarnka pieprzu. Osobno pokrajać w talarki 4 buraki, zalać w osobnym garnuszku 1/2 l wody z dodatkiem 1 łyżki octu i gotować co najmniej 1/2 godziny. Gdy smak i barszcz z buraków jest już ugotowany, wszystko przecedzić, zlać razem, rozetrzeć ząbek czosnku z solą, dodać do wywaru, połączyć z kwasem buraczanym, doprawić cukrem.
Grzyby z wywaru użyć do uszek.
KWAS BURACZANY: 2-3 duże buraki obrać, pokroić w talarki, ułożyć w słoju lub glinianym garnku, zalać ok. 1 l przegotowanej, letniej wody. Na wierzchu położyć kawałek razowego chleba (najlepiej piętkę), obwiązać ściereczką i pozostawić w ciepłym pomieszczeniu na 5 - 8 dni. Gdy barszcz sfermentuje, zlać do butelki lub słoika, dobrze zamknąć, przechowywać w chłodnym miejscu.
Uszka z grzybami: ciasto: 1 szklanka mąki, 1 jajo, trochę wody, sól; nadzienie: 10 dkg suszonych grzybów, 1 cebula, 1 jajo, sól, pieprz, łyżka tartej bułki.
Jeżeli nie używamy grzybów z barszczu lub jest ich za mało to grzyby starannie opłukać, ugotować, odcedzić, przepuścić przez maszynkę (wywar można zużyć do zupy lub sosu). Cebulę pokroić w drobną kostkę i podsmażyć na tłuszczu na złoty kolor, dodać grzyby, ostudzić. Następnie wbić do grzybów jajko i dobrze wymieszać, doprawić solą i pieprzem. W dużym garnku nastawić wodę do gotowania uszek. Mąkę przesiać, wymieszać z jajkiem, solą i wodą, wyrobić niezbyt twarde ciasto. Rozwałkować, pokroić w kwadraty (ok.4 x 4 cm), nakładać nadzienie. Zlepiać trójkąty, a następnie dwa rogi ze sobą. Gotować we wrzącej, osolonej wodzie. Po wyjęciu układać na półmisku i polewać masłem, aby się nie posklejały.
|
Misje
