|
|
Start  Rok Liturgiczny Wielki Post
|
Wielki Post |
|
|
|
Wpisał: Sławomir Sowiński
|
|
09.11.2006. |
Znaczenia Wielkiego Postu
Okres Wielkiego Postu służy przygotowaniu do obchodu Paschy. Liturgia wielkopostna przygotowuje katechumenów do obchodu paschalnego misterium przez różne stopnie wtajemniczenia chrześcijańskiego, a wiernych przez wspomnienie przyjętego chrztu i pełnienie pokuty. Kościół, przypominając słowa Jezusa, proponuje trzy drogi przybliżania się do Boga: post, jałmużnę i modlitwę.
Wielki Post to okres w liturgii Kościoła, w którym w sposób szczególny kierujemy naszą myśl na Jezusa cierpiącego, na Jego bolesną mękę oraz haniebną śmierć na krzyżu. Okazją do refleksji na ten temat są odpowiednie teksty mszalne, kazania pasyjne, nabożeństwa Gorzkich Żali czy Drogi Krzyżowej.
Mamy wracać myślą do tych smutnych chwil z życia naszego Zbawiciela, dlatego że Chrystus przyszedł na ziemię dla nas, dla nas się narodził, znosił niedogodności życia, głosił dobrą nowinę o zbawieniu i wreszcie podjął okrutną mękę, oddał życie na krzyżu i zmartwychwstał w chwale. Uczynił to wszystko, aby pojednać nas z Bogiem i przywrócić nam pierwotną godność dziecka Bożego, jaka została utracona przez grzech.
Być może w wirze codziennych obowiązków, trosk i kłopotów zapominamy nieraz o swoim chrześcijańskim powołaniu do świętości, odwracamy się od Boga, gardzimy Jego przykazaniami. Dlatego w Wielkim Poście Kościół daje nam okazję, abyśmy się oderwali od codzienności i znaleźli czas na refleksję. Zachęca nas, abyśmy się poważnie zastanowili nad tym, dokąd zmierzamy, jaki jest stan naszej duszy, czy nie pora zawrócić z dotychczasowej drogi, która nie ma jasno określonego celu. Rozważanie męki Jezusa ma być bodźcem do podjęcia takich przemyśleń. Refleksja ukierunkowana na mękę i śmierć Jezusa ma nam z jednej strony uświadomić, jak wielkim złem i nieszczęściem dla człowieka jest grzech, skoro potrzeba było tak wielkiej ofiary, aby go zgładzić, z drugiej zaś ma nam pokazać jak ogromna była miłość Boga do nas, że "... Syna swego Jednorodzonego dał, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne" (J 3,16). A była to miłość największa, o której Chrystus mówi: "Nikt nie ma większej miłości od tej, gdy ktoś życie swoje oddaje za przyjaciół swoich" (J 15,13).
Tak samo rozważania męki Chrystusa pomagają zastanowić się nad faktem istnienia w życiu ludzkim cierpienia oraz potrzeba zrozumienia jego sensu. Cierpienie w mniejszym lub większym stopniu dotyka każdego z nas. Jest ono rzeczywistością, z którą spotykamy się niemal codziennie, a która nieraz rodzi bunt i stawia wiele znaków zapytania. Jeżeli spojrzymy na nie oczami wiary, jeżeli ujmiemy je w świetle męki i śmierci Chrystusa oraz Jego nauki, wówczas odkryjemy jego znaczenie. Jezus powiedział: "Jeśli kto chce iść za Mną, niech się zaprze samego siebie, niech co dnia weźmie krzyż swój i niech Mnie naśladuje" (Łk 9,23). Skoro On, choć był bez grzechu, cierpiał, to my również powinniśmy przyjmować cierpienie, aby zadośćczynić za popełnione grzechy. Bóg nie dopuszcza cierpienia tylko po to, aby człowieka doświadczać. Niejednokrotnie cierpienie jest bodźcem do zastanowienia się, nawrócenia czy zmiany życia.
Wielki Post a Rok Liturgiczny
Okres Wielkiego Postu trwa od Środy Popielcowej do Mszy Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek wyłącznie (Msza Wieczerzy Pańskiej nie należy już do Wielkiego Postu, ale do Triduum Paschalnego).
Rys historyczny
Początkowo Wielki Post trwał zaledwie 40 godzin, czyli obejmował praktycznie tylko Wielki Piątek i Wielką Sobotę. Potem przygotowania zabierały cały tydzień, aż wreszcie ok. V w. czas ten wydłużył się do 40 dni, na pamiątkę 40 dni postu Jezusa na pustyni i 40 lat błąkania się ludu wybranego po ucieczce z Egiptu. Po raz pierwszy o poście trwającym czterdzieści dni wspomina św. Atanazy z Aleksandrii w liście pasterskim z okazji Wielkanocy z 334 roku. W wieku IV tradycję tą potwierdza Egeria w swoim pamiętniku, a także Cyryl Jerozolimski, kiedy pisze o 40 dniach pokuty w swoich katechezach. W Kościele rzymskim post rozpoczynał się w szóstą niedzielę przed Wielkanocą. W trosce o zachowanie czterdziestodniowego postu, przy czym w tym okresie nie poszczono w niedzielę, a na wschodzie w sobotę i niedzielę, postanowiono przenieść początek Wielkiego Postu z niedzieli na środę. Ostatecznie środa jako początek Wielkiego Postu weszła na stałe do tradycji rzymskiego kościoła w 1570 roku.
Ważniejsze Święta Wielkiego Postu
Środa Popielcowa, Popielec, pierwszy dzień Wielkiego Postu. W czasie mszy kapłan, ze słowami: "Pamiętaj człowieku z prochu powstałeś i w proch się obrócisz" lub: "Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię" (Mk 1, 15), posypuje głowy wiernych popiołem na znak nawrócenia, pokuty i żałoby. Sam zwyczaj posypywania głów popiołem znany jest w wielu kulturach i tradycjach. W liturgii pojawił się on w VIII w. Pierwsze świadectwa o święceniu popiołu pochodzą z X w. W następnym wieku papież Urban II wprowadził ten zwyczaj jako obowiązujący w całym Kościele. W tym też czasie ustalono, że popiół do posypywania głów wiernych ma pochodzić z palm poświęconych w Niedzielę Palmową poprzedniego roku. W Środę Popielcową - zgodnie z kanonami 1251-1252 Kodeksu Prawa Kanonicznego - wiernych obowiązuje wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych i post ścisły (trzy posiłki w ciągu dnia, w tym tylko jeden - do syta). Prawem o wstrzemięźliwości są związani wszyscy powyżej 14. roku życia, a prawem o poście - osoby pełnoletnie do rozpoczęcia 60 roku życia. Prawo kanoniczne nie nakłada na wiernych natomiast obowiązku uczestniczenia w tym dniu w Eucharystii (chociaż jest to powszechną praktyką, z której nie powinno się rezygnować bez ważnej przyczyny).
Niedziela Palmowa (nazwa pochodzi od obrzędu poświęcenia palm) albo Niedziela Męki Pańskiej (nazwa pochodzi od uroczyście odczytywanej Ewangelii według jednego z synoptyków). W tym dniu Kościół obchodzi pamiątkę triumfalnego wjazdu Chrystusa do Jerozolimy. O tym uroczystym wjeździe piszą wszyscy czterej Ewangeliści. Chrystus, aby wypełnić proroctwo Zachariasza, poleca swoim uczniom przyprowadzenie oślicy z oślęciem i wskazuje dokładnie miejsce, gdzie znajdują się zwierzęta. Jezus, wśród tłumu wołającego radośnie "Hosanna Synowi Dawidowemu..." wjeżdża na oślicy jako Król i Pan. Ten sam tłum w piątek będzie wołał: "Ukrzyżuj Go!" Początków uroczystego świętowania Niedzieli Palmowej trzeba szukać w Jerozolimie w IV w. Już wtedy powstał zwyczaj, według którego Patriarcha Jerozolimy z Góry Oliwnej w otoczeniu tłumu wjeżdżał na oślicy do miasta. Uroczystą procesję z palmami w tym dniu wprowadzono w XI w., jak również nadano Niedzieli Palmowej drugą nazwę - Niedziela Męki Pańskiej. Palma to symbol czci, hołdu, pokoju.
Cała liturgia rozpoczyna się od odczytania Ewangelii opisującej wjazd Jezusa do Jerozolimy. Kolejnym punktem liturgii jest obrzęd poświęcenia palm przyniesionych przez wiernych i uroczystą procesję. Liturgia Słowa w tym dniu obejmuje Trzecią pieśń Sługi Jahwe z Księgi Izajasza (50, 4-7), hymn z Listu św. Pawła do Filipian (2, 6-11). Zwieńczeniem liturgii słowa jest uroczyste odczytanie lub odśpiewanie słów z Ewangelii opisującej mękę i śmierć Chrystusa. Odczytanie Jej z podziałem na role ma na celu przybliżenie wiernym męki Jezusa, a także wprowadzić ich w przeżywanie ostatnich dni kończącego się Wielkiego Postu.
19 marca - uroczystość św. Józefa
25 marca - Zwiastowania Pańskiego – czyli oznajmienie Maryi, że urodzi Jezusa; co tez dokładnie za 9 miesięcy, 25 grudnia będziemy świętować
Zwyczaje liturgiczne Wielkiego Postu
Liturgia tego okresu jest dość wyciszona. Dominującym kolorem szat liturgicznych jest fiolet. Z obrzędów Mszy świętej znika uroczysty hymn "Chwała na wysokości Bogu" (śpiewany jedynie w czasie przypadających w Wielkim Poście uroczystości, np. św. Józefa - 19 marca, czy Zwiastowania Pańskiego - 25 marca) oraz radosna aklamacja "Alleluja" (również w uroczystości i święta) śpiewana przed odczytaniem fragmentu Ewangelii (zastępuje ją aklamacja "Chwała Tobie, Królu wieków" albo "Chwała Tobie, Słowo Boże"). Zakazane jest przyozdabianie ołtarza kwiatami, zaś gra na instrumentach muzycznych dozwolona jest tylko w celu podtrzymania śpiewu. Jedynym wyjątkiem od dwóch ostatnich zastrzeżeń jest IV Niedziela Wielkiego Postu, zwana Laetare. W ten czas w parafiach odbywają się wielkopostne rekolekcje. Podczas Wielkiego Postu zalecana jest Spowiedź Święta.
Do praktyk pokutnych Wielkiego Postu należą też Droga Krzyżowa i Gorzkie Żale.
Drogę Krzyżową zaczęli ojcowie bernardyni przy Bożym Grobie w Jerozolimie w wieku XV. Z czasem stała się zwyczajem powszechnym w całym kościele zachodnim. Organizuje się również nabożeństwo to ulicami miast, osiedli czy wsi.
Teksty polskie nabożeństwa Gorzkich Żali ułożył polski zakonnik o. Wawrzyniec Beniok w roku 1707. Dziś w każdej parafii w Polsce (a także w parafiach polonijnych) w niedziele Wielkiego Postu śpiewa się to nabożeństwo.
W Wielkim Poście używamy szat liturgicznych koloru fioletowego. 19 i 25 marca używa się biały kolor. Jako pewną odmianę koloru białego, stosuje się kolor złoty i niebieski. Pierwszy symbolizuje szczególną godność i uroczystość.
Kolor zaś niebieski, to kolor Maryjny.
Czerwony kolor używa się w niedzielę Męki Pańskiej.
W IV Niedzielę Wielkiego Postu (Laetare) używa się koloru różowego.
|
|
