|
|
Najnowsze zdjęcia z parafii
|
|
Wpisany przez Sławomir Sowiński
|
|
wtorek, 26 grudnia 2006 18:51 |
 Poległym pod Zieloną Wsią bohaterom o niepodległość ...
Załamanie się aparatu władzy zaborców wytworzyło najdogodniejsze warunki do ujawnienia się przedstawicielstw i powołania reprezentacji narodowych na centralnych ziemiach polskich. W Warszawie dnia 18 listopada powstał w porozumieniu z przywódcami wielu ugrupowań prawicy i lewicy, tak zwany rząd ludowy, najwyższą zaś władzę reprezentacyjną Republiki Polskiej otrzymał Józef Piłsudski z funkcją Tymczasowego Naczelnika Państwa.
Wydarzenia rewolucyjne w Niemczech wywarły silny wpływ na Poznańskie. W dniu 10 listopada miasta i miasteczka Wielkopolski zaroiły się od manifestujących żołnierzy. Demonstranci opanowali gmachy publiczne, zdzierali godła cesarskie, pozbawiali oficerów dystynkcji wojskowych, wywieszali sztandary, wiecowali na placach i ulicach oraz tworzyli nowe organa przedstawicielskie – rady.
W końcu grudnia 1918 roku sytuacja w Wielkopolsce była już tak napięta, że każda chwila groziła wybuchem powstania. W szeregach „Sokoła”, skautów, Polskiej Organizacji Wojskowej, Straży Ludowej, Służby Bezpieczeństwa oraz w kręgach młodzieżowych i środowiskach demobilizowanych żołnierzy czyniono gorączkowe przygotowania do wojny.
26 grudnia 1918 roku w drodze z Gdańska do Warszawy zatrzymał się w Poznaniu, mimo sprzeciwu władz niemieckich , Ignacy Paderewski. Powitały go tłumy mieszkańców, a miasto było udekorowane flagami polskimi i państw koalicji, wznoszono patriotyczne okrzyki i śpiewano polskie pieśni narodowe. Następnego dnia manifestacje trwały nadal. Ludność niemiecka zorganizowała demonstrację, podczas której zdzierano polskie flagi, zdemolowano lokal Naczelnej Rady Ludowej, ostrzelano z karabinów maszynowych hotel „Bazar” . Polacy odpowiedzieli ogniem, rozpoczynając tym samym zbrojne powstanie. W ciągu kilku godzin powstańcy opanowali centrum Poznania. 28 grudnia komisariat NRL powołał mjra Stanisława Taczaka na komendanta powstania. 2 stycznia aresztowano niemieckie dowództwo wojskowe w Poznaniu, a do szóstego stycznia oddziały powstańcze opanowały całe miasto. Jedenastego stycznia rozpoczęła się ofensywa prowadzona przez oddziały ppłka Kazimierza Grudzińskiego. Prowadzone były zacięte walki o Szubin, Kcynię, Żnin, Babimost, Rawicz, Nową Wieś.
Rozmach i zasięg powstania zaskoczył zarówno Niemców, jak i komisariat NRL, a także rząd polski i Piłsudskiego. Dlatego dopiero 8 I 1919 roku NRL objął oficjalną władzę nad wyzwolonymi terenami. Rząd polski nie mógł udzielić jawnej pomocy powstaniu, ponieważ groziło to wojną z Niemcami i konfliktem z państwami koalicji. Jednak po kryjomu przerzucano oficerów i niewielkie oddziały zbrojne. 16 stycznia dowództwo nad powstaniem objął gen. Józef Dowbór – Muśnicki. W końcu stycznia 1919 roku armia powstańcza liczyła 27 tysięcy żołnierzy, a do końca lutego liczba jej wzrosła do 70 tysięcy i miała pod swoją kontrolą większą część Wielkopolski.
Tymczasem Niemcy po rozbiciu rewolucji w Berlinie przypuścili kontrataki na oddziały powstańcze. W rejonie Bydgoszczy szczególnie aktywnie działała 4 Dywizja Piechoty, która zabezpieczała linię kolejową Berlin – Toruń. Zamierzeniem dowództwa tej jednostki było odrzucenie jednostek polskich z pozycji w Żninie, Szubinie i Łabiszynie. 28 stycznia Niemcy rozpoczęli ofensywę. Dysponując ok. 3 tysięcznym zgrupowaniem, dowództwo niemieckie podjęło uderzenie na Szubin, Kcynię i Rynarzewo. Do 18 lutego trwały walki w tych rejonach, nie udało się jednak Niemcom odzyskać terenów zajmowanych przez powstańców.
16 lutego 1919 roku doszło w Trewirze do przedłużenia rozejmu między Niemcami a koalicją. Układ obejmował również działania wojenne w Wielkopolsce. Ustalono linię demarkacyjną i uznano władzę oddziałów powstańczych na wyzwolonych terenach.
KALENDARIUM WYDARZEŃ
Rok 1918.
26 grudnia
Ignacy Paderewski na przekór staraniom władz pruskich w Berlinie, przybywa na tereny byłego zaboru pruskiego. Okazją do tego był przyjazd angielskiej misji wojskowej na czele z pułkownikiem Wade i Rawilinsem, która stanowiła pewnego rodzaju osłonę dla Paderewskiego. Około godziny 21 kompozytor przybywa pociągiem do Poznania. Witany przez tłumy poznaniaków, podąża do hotelu „Bazar” wzdłuż szpaleru utworzonego przez mieszkańców. Dodatkowo jego przejazd zabezpieczały zmobilizowane kompanie Polskiej Organizacji Wojskowej i Straży Ludowej. W hotelu delegacja Naczelnej Rady Ludowej z dr Bolesławem Krysiewiczem przywitała gościa. Następnie Paderewski wygłosił przemówienie do zgromadzonych przed hotelem mieszkańców miasta.
27 grudnia
Od rana przed „Bazarem” odbywały się demonstracje, w których liczny udział wzięły dzieci. Wstrzymano nawet z tego powodu przez pewien czas ruch uliczny. W tym czasie Niemcy przygotowali własną demonstrację, w której wziął udział 6 pułk grenadierów powracających do koszar. Niemcy zaczęli skandować wrogie okrzyki, zrywać polskie flagi, demolować polskie lokale , a nawet strzelać w powietrze. W tej sytuacji zmobilizowane oddziały POW I SL około godziny 17 otoczyły "„Bazar”, aby uniemożliwić jego zaatakowanie przez Niemców. Jednocześnie POW obsadziła mosty na Warcie i Cybinie oraz szosę w kierunku na Biedrusk. W pewnym momencie padły strzały, które dały początek powstaniu. W wyniku walk powstańcy do końca dnia zajęli: Nowe Miasto, gmach Prezydium Policji, odwach na Starym Rynku, gmach Wojskowej Komendy Miasta, dworzec kolejowy, Fort nr VII na Łazarzu, Arsenał, Pocztę Główną i Telegraf.
Rozpoczęły się również walki poza miastem, w wyniku których wyzwolono Boczkowo, Szamotuły, Środę Wielkopolską, Pniewy, Opalenicę, Buk, Trzemeszno, Wrześnię, Gniezno i Kórnik.
28 grudnia
NRL powołała Dowództwo Główne Wojsk Powstańczych z majorem Stanisławem Taczakiem na czele i szefem sztabu kapitanem Stanisławem Nilskim –Łapińskim .
Oddział dowodzony przez Franciszka Budzyńskiego i Stanisława Nogaja wtargnął do Komendy Centralnej 5 Korpusu Armii i wziął do niewoli całe dowództwo niemieckie, do niewoli dostał się również gen. Fritz von Bock i prezydent prowincji Hans Eisenhart – Rothe.
Rozpoczęły się również walki na Ławicy, gdzie znajdowały się magazyny wojskowe ze sprzętem lotniczym. Powstańcy opanowali również : fort „Grolmana”, koszary 20 pułku artylerii, 47 pułku piechoty, 5 pułku artylerii ciężkiej oraz Cytadelę. Pociągi z wojskiem niemieckim przybywające na dworzec kolejowy były rozbrajane.
Rozpoczęły się tez walki w wielu innych miejscach Wielkopolski, m.in. w Gnieźnie, Jarocinie, Wrześni, Kłecku, Pleszewie, Ostrowie i w rejonie Leszna. Wyzwolone zostały: Anastarzewo, Buk, Opalenica, Pniewy, Szamotuły, Środa i Trzemeszno.
29 grudnia
Do Poznania przybyła delegacja niemiecka z Berlina w składzie: Minister Spraw Wewnętrznych Prus - Eugen Ernst, Minister Wojny Paul Goehre i kpt. Heinz Guderian ze Sztabu Generalnego. Jej celem miało być przeprowadzenie rozmów z władzami powstańczymi i zahamowanie postępów powstania.
W poszczególnych powiatach Wielkopolski powstawały ośrodki wojskowe, których celem było tworzyć oddziały wojskowe i sprawować władzę na wyzwolonych terenach.
W rejonie Rawicza rozpoczął działania oddział por. Ignacego Busza, który niepokoił oddziały niemieckie do zakończenia powstania.
W Gołańczy (w rej. Piły) odbył się wiec, na którym mieszkańcy opowiedzieli się za powstaniem i organizowali kompanię powstańczą.
Wyzwoliły się takie miejscowości jak: Wielichowo, Kłeck, Grodzisk, Gostyń, Witkowo, Szydłowiec, Wójcin.
30 grudnia
W poznańskim Ratuszu, rozpoczęły się rozmowy między delegacją rządu pruskiego i przedstawicielami NRL oraz Żydowskiej i Niemieckiej Rady Ludowej. Ustalono, że odpowiedzialnym za wybuch powstania był 6 pułk grenadierów. Nie zdecydowano się jednak na podjęcie jakichkolwiek deklaracji, które wyprzedzałyby postanowienia kongresu pokojowego w Paryżu.
Tymczasem powstańcy zaatakowali koszary 6 pułku grenadierów, który po podjętych rozmowach opuszcza miasto.
Odbył się pogrzeb 8 powstańców poznańskich, m.in. Franciszka Ratajczaka i Antoniego Andrzejewskiego.
Tego dnia wyzwolone zostały Wronki, Witkowo, Gołańcz oraz Wągrowiec, gdzie wzięto do niewoli 150 Niemców i zdobyto dużo broni. Pod Zdziechowem powstrzymano natarcie niemieckie na Gniezno. Mimo przeważających sił niemieckich udało się powstańcom zająć tę miejscowość.
31 grudnia
Po rozmowach dnia poprzedniego delegacje NRL i rządu pruskiego, mimo braku jakichś konkretnych rozstrzygnięć, postanowiły kontynuować negocjacje w komisjach.
Tego dnia Ignacy Paderewski opuścił Poznań.
Wyzwolone zostały takie miejscowości jak: Kościan, Oborniki Wielkopolskie,
Ostrów Wielkopolski, Janowiec, Wągrowiec, Kłeck, Koźmin, Oborniki, Odolanów, Ostrów, Żnin, Kcynia. W Kościanie powstańcy opanowali magazyn broni. Rozpoczęła się ofensywa powstańców spod Gniezna w kierunku Kujaw. Operacją dowodził ppor. Paweł Cymus.
Rok 1919
1 stycznia
Powstańcy zdobyli Kcynię i Żnin, gdzie przejęli pociąg niemiecki ze sprzętem wojennym. Wyzwolony został także Ostrów, dzięki czemu uzyskano połączenie kolejowe Poznań – Warszawa.
Wyzwolone zostały: Jarocin, Krotoszyn, Mogilno, Kościan, Rogoźno, Nakło, Ostrzeszów.
W wyniku prowadzonych działań zbrojnych ukształtowała się strefa kontrolowana przez powstańców na linii: Lubasz – Wronki – Kwilcz – Lwówek – Opalenica – Wielichowo – Przemęt, która przesuwała się w kierunku zachodnim.
2 stycznia
Komisariat NRL w Poznaniu mianował majora Stanisława Taczaka naczelnym wodzem wojskowym na terenie Wielkopolski.
Wyzwolone zostały Wyrzysk i Wysoka, co spowodowało przejęcie przez powstańców kontroli nad linią kolejową Berlin – Bydgoszcz – Toruń – Królewiec.
W Inowrocławiu ok. godziny 19.00 odbyła się zbiórka oddziału powstańczego ( ok. 500 osób ). Podzieleni na trzy zespoły uderzeniowe, którymi dowodzili: Mieczysław Rogowski, Zdzisław Starkiewicz i Feliks Nowak, zaatakowali ratusz, pocztę, starostwo i koszary. Akcja zakończyła się porażką, wobec czego powstańcy wycofali się z centrum miasta.
W rejonie Szubina i Żnina Rozpoczęły się walki z nacierającymi oddziałami Heimatschutzu. Trwały walki pod Wolsztynem, Kopanicą i Zbąszyniem. Oddziałami polskimi dowodził tam por. Kazimierz Zenkteler.
Wyzwolono Nowy Tomyśl i Kruszwicę, gdzie do niewoli wzięto oddział niemiecki oraz Strzelno, Wysoką k.Nakła, Lwówek oraz Mieścisko.
3 stycznia
Nastąpiła stabilizacja na froncie południowym, rozpoczęły się natomiast walki na obszarze pólnocno-zachodnim. W Inowrocławiu doszło do zawieszenia broni, dzięki negocjacją przedstawicieli NRL z dowództwem niemieckim.
Na front wyruszyły odddziały zorganizowane w Kobylinie, Lwówku, i Pogorzelach.
Rozpoczęły się przygotowania do ataku na Wolsztyn.
Wyzwolone zostały: Nowy Tomyśl, Budzyń, Kobylin, Rakoniewice, Wronawy k. Strzelna.
Niemcy wyparli powstańców z Wysokiej i Szubina.
4 stycznia
NRL formalnie przejęła władzę nad terenami wyzwolonymi przez powstańców. Naczelnym Prezesem Prowincji Poznańskiej mianowano Wojciecha Trąbczyńskiego, z czym nie chciały się zgodzić władze niemieckie, wzywając do jego bojkotu.
W Bydgoszczy komisarze NRL, Wjciech Korfanty i Adam Poszwiński, prowadzili rozmowy z delegacją rządu pruskiego.
Do walki wyruszył kolejny oddział powstańczy utworzony w Barcinie.
Oswobodzono: Ryczywół k. Rogoźna, Janikowo i Barcin.
Niemcy podjęli nieudaną próbę odzyskania Rakoniewic. Powstańcy stracili Mroczę.
5 stycznia
NRL odrzuciła propozycję delegacji niemieckiego rządu w sprawie podziału Wielkopolski na regencję bydgoską dla Niemców i poznańską dla Polaków.
Oddział ppor. Kazimierza Zenktellera wyparł Niemców z Wolsztyna, zdobywając przy tym 600 karabinów, kilka dział i szpital wojskowy.
Warunkom rozejmu zawartego w Inowrocławiu nie podporządkował się por. Paweł Cymus. Zgromadził on oddział w liczbie ok. 900 powstańców i wraz z kompanią z 31 pp z Włocławka, dowodzoną przez kpt. Michała Zabdyra i por. Hrehorowicza, rozpoczął ataki na jednostki niemieckie w Inowrocławiu.
Miała miejsce również próba wyzwolenia Zbąszynia przez oddział ppor. Edmunda Klemczaka. Akcja ta zakończyła się niepowodzeniem, zginęło 3 powstańców, a 13 było rannych.
Do walki wyruszyły oddziały zorganizowane w Granowie ( 80 powstańców ) i Pakości .
Powstańcy opanowali: Czarnków, Miejską Górkę, Jutrosin, Wolsztyn i Rostarzewo.
6 stycznia
Około drugiej godziny w nocy oddziały ppor. Andrzeja Kopy rozpoczęły atak na koszary wojskowe na Ławicy w Poznaniu. Nieco później do akcji włączyły się działa, które unieszkodliwiły stanowiska niemieckich ciężkich karabinów maszynowych. Wobec takiej sytuacji dowódca niemieckich oddziałów zdecydował się na poddanie lotniska. W magazynach zdobytego znaleziono bardzo dużo sprzętu lotniczego.
Po dwóch dniach walk o Inowrocław, wobec nasilającej się przewagi oddziałów powstańczych por. Cymusa, jednostki niemieckie opuściły miasto w obawie przed odcięciem możliwości odwrotu.
Rozpoczęły się walki pod Czerskiem i Kościerzyną na Pomorzu. Powstańcy zajęli Chodzież, Budzyń. W starciu pod Ślesinem powstańcy rozbili oddział niemiecki, zdobywając 2 armaty.
Do walki wyruszył oddział zorganizowany w Miejskiej Górce.
7 stycznia
Rozwijające się walki powstańcze spowodowały potrzebę wyznaczenia dowódcy powstania. Z taką prośbą zwróciła się NRL do Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego, który wybrał na to stanowisko gen. Józefa Dowbór – Muśnickiego. Na szefa sztabu natomiast mianowano pułkownika Juliana Stachiewicza. Porządkowanie struktur organizacyjnych wojsk powstańczych rozpoczęto od podziału opanowanych terenów na siedem Okręgów Wojskowych.
Do walki wyruszyły kolejne oddziały powstańcze zorganizowane w Borkowie Wielkopolskim, Gostyninie i Ostrzeszowie (dowodzony przez Stanisława Thiela).
W wyniku prowadzonych walk Niemcy zajęli Chodzież i Czarnków.
8 stycznia
NRL w Poznaniu przesłała notę do Koalicji i władz niemieckich w Berlinie o przejęciu władzy na terenach dawnego zaboru pruskiego. Gen. Józef Dowbór – Muśnicki oficjalnie objął dowództwo nad oddziałami powstańczymi.
Ustabilizował się front południowy, a znajdujące się tam oddziały powstańcze mianowano grupą „Leszno”. Dowództwo nad nimi powierzono Bernardowi Śliwińskiemu.
Doszło do bitwy o Chodzież. Około 300 powstańców zaatakowało jednostki niemieckie i po zaciętej walce opanowało miasto. Poniesiono przy tym spore straty w postaci 24 zabitych i kilkudziesięciu rannych. Zdobyto spore ilości broni i amunicji.
Powstańcy ponieśli porażkę pod Szubinem. Efektem tego była strata tej miejscowości oraz Łabiszyna i Żnina. Powstało zagrożenie dla Inowrocławia i Gniezna.
Tego dnia wyzwolono również: Czarnków, Ślesin oraz Sieraków. Trwały walki w rejonie Wysokiej.
9 stycznia
Komisariat NRL wydał obwieszczenie o przejęciu władzy i obsadzaniu urzędów na prowincji przez Polaków. Rozpoczęło się przejmowanie z rąk niemieckich wszystkich uprawnień przez starostów powiatowych.
Z Poznania z fortu Grolmana wymaszerował oddział powstańczy dowodzony przez kpt. Mieczysława Palucha i kpt. Tomaszewskiego. Jego zadaniem miało być wspieranie jednostek polskich walczących nad Notecią z bydgoskimi oddziałami Heimatschutzu. Mimo to powstańcy zostali wyparci z Nakła.
10 stycznia
Trwały walki na terenie południowej Wielkopolski. Do większych starć doszło w rejonie Leszna, Kąkolewa i Rydzyny. Powstańcy zdobyli Sarnowę. Rozegrała się pierwsza bitwa w obronie Osiecznej, zakończona sukcesem powstańców.
Do walki wyruszył oddział zorganizowany w Obrzycku.
11 stycznia
Gen. Józef Dowbór–Muśnicki przejął Dowództwo Główne Wojsk Wielkopolskich.
Dowódca frontu północnego ppłk. Kazimierz Grudzielski rozpoczął realizację zadania zaplanowanego przez Naczelne Dowództwo i zaatakował siły niemieckie pod Żninem i Szubinem. Bezpośrednio działaniami w tym rejonie dowodził Mieczysław Paluch. Jednostki atakujące pozycje pod Żninem prowadzili Marceli Cieśliński i Jan Tomaszewski. Natomiast oddziałami prowadzącymi działania w rejonie Szubina dowodzili: Stanisław Śliwiński, Teofil Spychała i Zygmunt Kittel. Rezultatem walk było opanowanie przez powstańców Żnina, Szubina, Łabiszyna a także Złotnik Kujawskich.
Sukcesem zakończyła się również druga bitwa o Osieczną, która została zdobyta przez Polaków. Doszło również do bitwy o Kopanicę. Stacjonujący tam oddział niemiecki zaatakowało ok. 400 powstańców pod dowództwem ppor. Stanisława Siudy. Pozostawiając dużo sprzętu wojskowego, przeciwnik został wyparty z miejscowości.
Wojska powstańcze poniosły porażkę pod Zbąszyniem. Utracono też Sarnowę i Słupię.
12 stycznia
Natarcie prowadzone z rejonu Szubina i Żnina spowodowało zajęcie przez powstańców pozycji pod Bydgoszczą. Doszło do walk o Złotniki Kujawskie, gdzie powstańcy zdobyli 2 działa, 10 karabinów maszynowych i wiele innego sprzętu wojskowego. Wyparto Niemców z Ligoty i Kobylej Góry.
Trwały również działania w rejonie Leszna i Lipna. Pod Białośliwiem powstańcy spalili most, co utrudniło działania nieprzyjaciela.
13 stycznia
Niemcy podjęli udaną akcję z rejonu Piły, w wyniku czego udało się im zająć Szamocin. Powstańcy odparli atak niemiecki pod Kłębowem i Obrą.
14 stycznia
Komisariat NRL wystosował apel do Romana Dmowskiego z prośbą o pomoc w negocjacjach ze stroną niemiecką, które dotyczyły zawarcia rozejmu.
Potyczki zbrojne pod Szamocinem i Słupią k. Rawicza.
15 stycznia
Gen. Józef Dowbór – Muśnicki powołał sztab, złozony z oficerów byłego I Korpusu WP na Wschodzie i oficerów byłej armii niemieckiej.
Sformowano tez pierwszą dywizję, którą dowodził gen. Filip Dubiski, a pierwszym pułkiem płk. Daniel Konarzewski.
Armia powstańcza liczyła wtedy ok. 17 tysięcy żołnierzy. Brakowało jednak doświadczonych niższych oficerów i dobrego uzbrojenia. Mimo to kontrolowała już prawie całą Wielkopolskę od Noteci po rozlewiska obrzańskie oraz na południu na linii Osieczna – Rawicz – Zduny – Ostrzeszów.
Dokonano zmian w podziale na okręgi wojskowe, dodając do już istniejących kolejne dwa z siedzibami w Inowrocławiu i Kościanie.
Komisariat NRL wydał dekret o pożyczce na cele wojenne.
Niepowodzeniem zakończyła się próba odbicia Szamocina przez powstańców. Rozpoczął się również bój pod Ligotą, prowadzony przez 12 pułk strzelców wielkopolskich. Powstańcy opanowali Rynarzewo i Granowiec.
16 stycznia
W Poznaniu został wydany pierwszy numer „ Tygodnika Urzędowego Naczelnej Rady Ludowej”. Polacy zamieszkujący tereny byłego zaboru pruskiego, zapowiedzieli bojkot wyborów do parlamentów niemieckich.
Doszło do walk pod Kamionną k. Międzychodu.
W rządzie, utworzonym przez Ignacego Paderewskiego w Warszawie, zasiadło dwóch Wielkopolan: Józef Englich – jako minister skarbu i Kazimierz Hącia jako minister przemysłu i handlu.
17 stycznia
Gen. Dowbór – Muśnicki rozpoczął formowanie regularnej armii wielkopolskiej. Wydany został dekret Komisariatu NRL o obowiązkowym poborze rekruta z roczników: 1897, 1898 i 1899.
18 stycznia
Dokonano również podziału sił liniowych na cztery grupy:
1. PÓŁNOCNĄ - ppłk. Kazimierza Grudzielskiego,
2. ZACHODNIĄ - płk. Michała Milewskiego,
3. PÓŁNOCNO – ZACHODNIĄ – ppor. Bernarda Śliwińskiego,
4. POŁUDNIOWĄ - por. Władysława Wawrzyniaka.
Doszło do niemieckiego ataku na Sulnierzyce.
W Lesznie odbyły się negocjacje polsko-niemieckie w sprawie dostaw żywności i węgla.
19 stycznia
Polacy w zaborze pruskim zbojkotowali wybory do Niemieckiego Zgromadzenia Narodowego.
Pod Gościejewicami (w rejonie Leszna) doszło do potyczki powstańców z wojskiem niemieckim. W czasie walki zginęło 16 powstańców. Do potyczki doszło również pod Rogaszycami.
20 stycznia
Miała miejsce potyczka pod Chmielnikami koło Bydgoszczy.
Wprowadzono zakaz przekazywania pieniędzy do banków niemieckich leżących poza linią frontu.
21 stycznia
Dowództwo niemieckie opracowało plan kontrofensywy przeciw powstańcom na odcinku pod Bydgoszczą. Z rejonu Torunia i Bydgoszczy miało wyjść uderzenie gen. Otto von Belona na Szubin, Żnin, a w dalszej kolejności na Gniezno. Drugie zgrupowanie niemieckie dowodzone przez gen. Kurta von dem Boemego miało zaatakować powstańców od Rawicza i Milicza w kierunku na Krotoszyn i Jarocin. Dodatkowo miało być zorganizowane pomocnicze uderzenie ze Wschowy w kierunku na Kościan i z Międzychodu na Kwilicz. Rozpoczęty atak trzytysięcznego zgrupowania niemieckiego z północy został odparty przez jednostki powstańcze. Rozpoczęły się walki pod Brzozą koło Bydgoszczy.
NRL w Poznaniu ustanowiła tekst roty przysięgi dla Armii Wielkopolskiej.
Do Paryża przesłano materiały oddalające zarzut o stosowaniu przez powstańców terroru wobec ludności cywilnej. Jednocześnie wysłano dowody świadczące o tym, że czynili tak żołnierze niemieccy.
Zażądano przybycia misji alianckiej, która na miejscu mogłaby się zapoznać z sytuacją na froncie wielkopolskim.
22 stycznia
Rozpoczął się atak zgrupowania niemieckiego z południa. Jednak oddziały polskie nie tylko powstrzymały przeciwnika, ale rozpoczęły nawet kontruderzenie na pozycje niemieckie pod Robaczyskiem.
Jednak na odcinku północnym powstańcy ponieśli porażkę i stracili Potulice. Powstańcom udało się jednak zająć Walkowice k. Czarnkowa. Tego dnia miały miejsce walki pod Brzozą i Antoniewem.
W Paryżu wybrano skład misji alianckiej, która miała przybyć do Polski. Na jej szefa wyznaczono gen. Josepa Noulesa.
23 stycznia
Na linii frontu nie zaszły żadne zmiany. Pod Miejską Górką jednostki powstańcze uzyskały zdecydowaną przewagę. Odparto atak niemiecki pod Rudami. Niepowodzeniem niemieckim zakończył się atak na Robczysko.
24 stycznia
Rozpoczęły się walki na terenie ziemi babimojskiej, głównie o Babimost i Kargowę. Odparto również atak niemiecki na Obrę i Kłębów. Do potyczki doszło również pod Parzynowem.
25 stycznia
Jednostki powstańcze odniosły kolejne sukcesy, zajmując Babimost i Kargowę.
Ostatecznie wstrzymano połączenia kolejowe między Wielkopolską i Niemcami.
Zniesiono wszelkie ograniczenia , wprowadzone przez władze pruskie, dotyczące używania języka polskiego w szkolnictwie.
26 stycznia
W Poznaniu na Placu Wolności została zaprzysiężona pierwsza formacja wojskowa – 1 Pułk Strzelców Wielkopolskich,. Wręczony został również sztandar, wykonany według wzoru z 1831 roku. Dokonano również mianowania 80 oficerów, z byłej armii niemieckiej, na podporuczników.
Polacy zbojkotowali wybory do sejmu pruskiego.
27 stycznia
Niemcy podjęli próbę ofensywy na pozycje powstańców w rejonie Rynarzewo – Szubin. Dobrze prowadzona obrona przez kpt. Palucha i Kpt. Tomaszewskiego, spowodowała zatrzymanie nieprzyjaciela.
28 stycznia
Kolejny atak niemiecki na linię obrony polskiej – Rynarzewo, Szubin, Kcynia. Mimo wsparcia nieprzyjaciela przez dwa pociągi pancerne, powstańcy nie tylko zatrzymali natarcie wroga, ale natychmiast przypuścili kontratak, zakończony sukcesem.
Do potyczki doszło również w Chełmży. Powstańcy opanowali Przybin.
29 stycznia
W wyniku toczonych walk Niemcy zajęli Gromadno, Kowalewko, Studzienki.
Do starć doszło pod Torzeńcem w rej. Ostrzeszowa.
W Paryżu Roman Dmowski przedstawił polskie postulaty dotyczące zaboru pruskiego.
30 stycznia
Potyczki: w Sulmierzycach, pod Babimostem ( wzięto do niewoli 15 jeńców), pod Nową Wsią ( rej. Bydgoszczy) oraz pod Jeżewem (rej.Łabiszyna ).
31 stycznia
Powstańcy uprzedzili natarcie niemieckie pod Babimostem. Rozpoczął się atak niemieckiego na Rynarzewo. Ustalono termin rokowań polsko – niemieckich na 2 lutego. Doszło do antypolskich manifestacji w Bydgoszczy.
1 lutego
Wznowiona została ofensywa niemiecka na północnym froncie. W rezultacie walk powstańcy zostali wyparci z Rynarzewa, Łochowa i Szubina. W czasie ostrzału Rynarzewa Niemcy użyli gazów trujących. Natomiast atak niemiecki na Murkowice zakończył się dla nich niepowodzeniem i dużymi stratami w ludziach.
2 lutego
Rozpoczęło się kontrnatarcie powstańców i odzyskanie Rynarzewa, jednak akcja uległa zahamowaniu pod Łochowem i Szubinem.
Do potyczki doszło również pod Radwankami ( rej. Piły ),gdzie zginęło 23 powstańców. Większe walki miały miejsce pod Szczepicami, Rozstrzembowem i Słonawami.
Rozpoczęła się bitwa o Nowe Kramsko w rejonie Babimostu. Niemcy zajęli Ciszkowo, natomiast nie udało im się to w przypadku Klonowa, gdzie ponieśli duże straty.
W Berlinie rozpoczęto rokowania polsko – niemieckie.
3 lutego
Oddziały powstańcze operujące w rejonie Rawicza, dowodzone przez por. Busza, podjęły próbę zajęcia miasta. Akcja zakończyła się fiaskiem.
Trwały zacięte walki na odcinku Rynarzewo – Szubin. Powstańcy wykonali kontratak i wyparli przeciwnika za Noteć. Odniesiono zwycięstwo pod Kcynią.
Polacy wykonali nocny wypad na Nowe Kramsko. Po zaciętej walce wyparto przejściowo Niemców, zdobywając wiele sprzętu wojskowego. Jednak zbyt duża przewaga przeciwnika skłoniła powstańców do opuszczenia tej miejscowości.
Niemcy zajęli Margonin.
Marszałek Francji-Ferdynand Foch, wystosował notę do Niemców o zaprzestanie walk z Polakami.
4 lutego
Niemcy tracą Szubin, lecz zajmują Chodzież. Trwały walki o Wrzeszczynę, którą ostatecznie zajęli powstańcy. Prowadzone były działania w okolicach Rawicza. Powstańcy opanowali Łaszyn i Szymanowo, a także dotarli do przedmieść Rawicza. Jednak przeciwnatarcie niemieckie spowodowało konieczność wycofania się Polaków z zajętych pozycji.
Rozpoczęły się rozmowy w sprawie reprezentacji terenów Wielkopolski w polskim Sejmie Ustawodawczym.
5 lutego
Dalsze walki pod Rynarzewem i Zamościem, które zostały opanowane przez powstańców. Niemcy zajęli Podanin i Nową Wieś Ujską w rejonie Chodzieży.
Niepowodzeniem zakończyły się negocjacje w Berlinie w kwestiach politycznych. Ustalone zostały tylko pewne warunki rozejmowe.
6 lutego
Powstańcy ponieśli porażkę na przedpolach Krotoszyna. Nie udała się kolejna próba zajęcia Rawicza przez siły polskie.
Rozpoczęły się walki o Kolno.
Niemcy zajęli Zduny.
Rząd warszawski zrezygnował z przeprowadzenia wyborów do Sejmu na terenie Wielkopolski, Kujaw i Pomorza. Zezwolono tylko na udział w obradach 16 polskim reprezentantom z Reichstagu i Landstagu.
7 lutego
W potyczce pod Budzyniem powstańcy zdobyli niemiecki samochód pancerny.
Niemcy przy użyciu samolotów i artylerii próbowali wyprzeć powstańców z Rynarzewa. Jednak zamiar ten nie powiódł się.
Rozpoczęła się bitwa o Kolno. Powstańcy, po początkowym sukcesie Niemców, powstańcy wykonali kontratak i wyparli przeciwnika z tej miejscowości.
Walki pod Samoklęskami, Roskiem, Czarnkowem i Wrzeszczyną. Pod Rawiczem Niemcy zdobyli Sarnowę.
Komisariat NRL mianował 122 byłych podoficerów z armii niemieckiej na stopnie oficerskie - podporucznika.
Naczelnik Państwa Józef Piłsudski, oficjalnie dopuścił 16 przedstawicieli byłego zaboru pruskiego do obrad Sejmu Ustawodawczego.
8 lutego
Wzmożona działalność patroli na froncie bydgoskim, głównie pod Kruszynem.
9 lutego
Trwały walki w rejonie Rawicza. Powstańcy odparli natarcie niemieckie w rejonie Inowrocławia i Nakła. W rejonie Trzciela Polacy odparli atak niemiecki na Łomnicę.
10 lutego
Pod Rawiczem Niemcy rozpoczęli atak na pozycje powstańcze, zajęli przejściowo wsie: Słupia, Stowolno, Zielona Wieś i Wdawy. Jednak podjęty przez Polaków atak spowodował wycofanie się przeciwnika na pozycje wyjściowe.
Niemcy podjęli próbę odbicia Rynarzewa przy użyciu pociągu pancernego. Jednak ponieśli porażkę.
11 lutego
Komisariat NRL wydał rozporządzenie w sprawie przeprowadzenia wyborów samorządowych na dzień 25 marca.
Doszło do walk pod Kargową. Jednostki polskie ostrzelały Nakło. Podjęto też akcję w rejonie Trzciela, próbując zająć Miedzichowo, co jednak się nie udało.
12 lutego
Miał miejsce atak niemiecki na pozycje powstańcze pod Kargową i Babimostem. W walkach zginęło 36 powstańców. Dalsze walki spowodowały wyparcie powstańców w kierunku Kopanicy, gdzie na nowo zorganizowano obronę i zatrzymano natarcie niemieckie.
Jednostki polskie obsadziły granicę, zamykając tym samym możliwość wywozu materiałów wojskowych do Niemiec.
Przybycie do Warszawy Misji Międzysojuszniczej z gen. J. Noulensem na czele.
13 lutego
Doszło do walk pod Romanowem i Walkowicami. Niemcy zostałi wyparci z tych miejscowości. Powstańcy zdobyli baterię dział, 18 karabinów maszynowych i wiele innego sprzętu wojskowego. Powstańcy odparli ataki nieprzyjaciela na Kopanicę i pod Korzyckiem Wielkim.
14 lutego
Niemcy, pod naciskiem Francji, wyrażają zgodę na objęcie frontu wielkopolskiego postanowieniami rozejmu z 11 listopada 1918 roku kończącego wojnę światową
W celu zorganizowania ofensywy przeciw powstańcom w Wielkopolsce, przeniesiono dowództwo niemieckie do Kołobrzegu.
15 lutego
Doszło do walk pod Wielkim Grójcem, który mimo strat został utrzymany przez powstańców. Potyczka pod Ligotą koło Ostrzeszowa.
16 lutego
Powstańcy udaremnili atak niemiecki na Krotoszyn. Odebrano również z rąk wroga Waszkowo.
Marszałek Francji-Ferdynand Foch wręczył niemieckiemu sekretarzowi stanu Erzbergerowi warunki rozejmu. Zakazywały one prowadzenia działań zbrojnych przeciw Polsce. Linię demarkacyjną wyznaczono wzdłuż aktualnej na ten dzień linii frontu.
ZAKOŃCZENIE
Zawarcie rozejmu w Trewirze 16 lutego 1919 roku nie zakończyło sprawy przyłączenia Wielkopolski do Rzeczpospolitej Polskiej.
Niemcy przez dłuższy czas prowadzili działania, które miały w sposób korzystny dla nich zmienić sytuację w Wielkopolsce. Władze Niemiec próbowały zachęcać obywateli niemieckich do osiedlania się na terenie byłego zaboru pruskiego. Sporadycznie dochodziło też do starć drobnych oddziałów w rejonie Bydgoszczy i pod Rynarzewem. Jednak bardzo duży zapał Polaków zamieszkujących Wielkopolskę nie pozwolił na żaden zwrot sytuacji na niekorzyść powstania.
NRL wprowadzała coraz więcej ustaw i zarządzeń, mających na celu całkowite spolszczenie administracji, szkolnictwa i nazewnictwa na terenie Wielkopolski.
28 czerwca 1919 roku w Wersalu oficjalnie przyznano Polsce Wielkopolskę.
Natomiast 1 sierpnia Sejm Polski opublikował ustawę o utworzeniu Ministerstwa Byłej Dzielnicy Pruskiej, które miało za zadanie prowadzić stopniową unifikację tych terenów z resztą kraju. Ministrem odpowiedzialnym za ten proces został Władysław Seyda.
19 sierpnia zlikwidowano Naczelną Radę Ludową, a 28 sierpnia Armię Wielkopolską włączono oficjalnie w struktury Wojska Polskiego, tworząc w Poznaniu Dowództwo Okręgu Korpusu VII.
10 stycznia 1920 roku weszły w życie postanowienia Traktatu Wersalskiego. Na jego mocy oddziały z Wielkopolski miały rozpocząć przejmowanie przyznanych terenów Wielkopolski i Pomorza Gdańskiego, a pozostających w rękach niemieckich.
Ostatecznie 8 marca 1920 roku zlikwidowano front wielkopolski, a część oddziałów z tego terenu skierowano na front wschodni do walki z Sowietami.
Bibliografia
1. Bauer Piotr, 55 poznański pułk piechoty, Warszawa 1991.
2. Czubiński Antoni, Grot Zdzisław, Miśkiewicz Benon, Powstanie
Wielkopolskie 1918 – 1919, Warszawa – Poznań 1978.
3. Kalendarz Niepodległości. Kronika encyklopedyczna dwudziestopięciolecia
( 1914 – 1939 ). Reprint wydania z 1939r., Herold-Press, Warszawa 1989.
5. Miejsca pamięci Powstania Wielkopolskiego, opr. Paweł Anders, Poznań
1993.
6. Osica Janusz, Powrót na mapę Europy, Warszawa 1989.
7. Wultański Jerzy, 67 pułk piechoty, Warszawa 1992.
8. Zarzycki Piotr, 15 wielkopolski pułk artylerii lekkiej, Pruszków 2000.
|
|
Aktualności 
